Duizenden vergaapten zich ooit aan de 'wilde tuinen' van Louis le Roy. Nu is de 1 kilometer lange groenstrook in het centrum van Heerenveen een slecht onderhouden wildernis. Buurtbewoners ergeren zich en Le Roy voelt zich onbegrepen. Tot zijn verdriet heeft de gemeente zijn schepping beheerd als een plantsoen. ,,De Kennedylaan en de Europalaan liggen al zo'n 25 jaar dood.'

Zijn dit nu de befaamde 'wilde tuinen' van Le Roy? Studenten uit heel Europa kennen het revolutionaire project uit de boeken en studeren er zelfs op af. Ze reageren echter teleurgesteld als ze in het centrum van Heerenveen zijn.

Ooit, in de jaren zeventig, vergaapten duizenden nieuwsgierigen uit binnen- en buitenland zich aan de schepping van Louis le Roy langs de Europalaan en de President Kennedylaan. Voor de een verbeeldde het weelderige groen een nieuwe omgang met de (stedelijke) natuur, de ander zag er de totale chaos in. Zelfs Albert en Paola kwamen kijken, met hun nog jonge kinderen. Niemand herkende destijds het Belgische prinsengezin.

Een kwart eeuw later is van de betovering weinig meer over. De 1 kilometer lange en 13 meter brede groenstrook is nu een slecht onderhouden wildernis. Er slingert een pad tussen de bomen en struiken door, maar na een paar buien is dit nauwelijks meer begaanbaar. Muurtjes staan hier en daar op instorten, overal ligt dood hout en de vijvertjes zijn verworden tot modderpoelen.

Geen wonder dat de verloedering een groeiend aantal Heerenveners aan het hart gaat. Een van hen is Tiemen Stuiver, raadslid voor D66. Regelmatig dringt hij er bij burgemeester en wethouders op aan de tuinstrook in oude glorie te herstellen, in de geest van Le Roy. ,,Het was ooit een prachtig langgerekt wandelgebied. De dynamiek is er helemaal uit. Jammer om het zo te zien vervallen.''

Jeppe Dijkstra, die van 1975 tot 1982 de 'wilde tuinen' beheerde, mist vooral de soortenrijkdom. Er bloeiden sneeuwklokjes, boshyacinten, boerenwormkruid en morgenster. ,,Der siet doe in hiel soad kleur yn. Ik fong it sied op en struide dat op in oar plak wer út. Nee, it is no beslist myn tún net mear.''

Er was dertig jaar geleden heel wat lef voor nodig om midden tussen de nieuwbouw de natuur haar gang te laten gaan. Le Roy - van beroep tekenleraar - was lid van de culturele raad van Heerenveen en vroeg de gemeente of hij de middenberm van de Europalaan en de President Kennedylaan naar eigen inzichten mocht invullen. Niet als groen-, maar als cultuurproject.

Le Roy kreeg zijn zin. Hij wilde laten zien dat de natuur zich ook in de stad tot een ,,zeer complex systeem'' kan ontwikkelen, als een oase van rust temidden van de stedelijke hectiek. Een ontwerp ontbrak en een einddoel had hij al helemaal niet. Integendeel. Hij zette alleen iets in gang en de inwoners van Heerenveen zouden gezamenlijk verder bouwen aan een groen bouwwerk dat nooit af zou zijn. Daarom zou de middenberm er elk jaar weer anders uitzien. De 'tuinen' leverden Le Roy, nu 75 en inwoner van Oranjewoud, het ereburgerschap van Heerenveen op.

Onderhoud - in de gebruikelijke zin - was in zijn visie niet nodig, want dat veronderstelt het intact houden van, bijvoorbeeld een tuin, park of plantsoen. Wel mocht de mens als 'medewerker' ingrijpen. Ook was het de bedoeling dat beeldende kunstenaars er scheppend bezig zouden zijn.

Zover is het nooit gekomen. ,,De Kennedylaan en de Europalaan liggen al zo'n 25 jaar dood'', constateert Le Roy gelaten. ,,Wat Heerenveen doet, staat in schril contrast met wat ik voor ogen heb. Zij beheert de natuur als een plantsoen.''

Hij heeft er wel een verklaring voor. Gemeentebestuurders kijken immers hooguit vier jaar jaar vooruit, de meester zelf denkt in eeuwen. Dat de strook als 'tuin' door het leven gaat, is tegen het zere been. Tuinen! ,,Le Roy maakt geen tuinen. Ik heb mij nog nooit met tuinen bemoeid.''

Heerenveen gaf het beheer vanaf het begin in handen van de plantsoenendienst. Aan de bevlogen Brugt Hartstra, in de beginjaren hoofd van de dienst, lag het niet. Hij dacht in dezelfde lijn als Le Roy en mede dankzij hem verwierf Heerenveen naam en faam bij groenbeheerders en tuin- en landschapsarchitecten.

In de jaren tachtig trad langzaam maar zeker het verval in. De gemeente snoeide maar raak en te hoge bomen werden gekapt. Ingrijpen was noodzakelijk toen metershoge berenklauwen bijna alle andere planten dreigden te overwoekeren. Het is een veelgehoorde klacht: de sterke plantensoorten hebben de zwakkere verdrongen.

Het rigoureuze onderhoud ging midden jaren negentig ook Heerenveen te ver. ,,De laatste jaren is het beheer niet geheel volgens de visie van Le Roy'', constateerde zij rijkelijk laat. De gemeente koos daarom in 1997 voor een extensief beheer, dat ,,zoveel mogelijk'' volgens de oorspronkelijke uitgangspunten van Le Roy zou zijn. Zij beperkt zich daarbij tot het terugsnoeien of verwijderen van overhangende beplanting.

Dit beheer staat voor veel buurtbewoners gelijk aan verloedering. Zij denken met weemoed terug aan de gloriejaren, al moet gezegd dat een 'wilde tuin' rond 1970 voor de meesten wel even wennen was. ,,De gemeente hat de tún kompleet ferkomme litten'', meent Jaap Hijlkema, bewoner van de President Kennedylaan. ,,Ik ha neat tsjin ferwyldering, mar je moatte de boel wol ûnderhâlde.''

Le Roy ziet het allemaal hoofdschuddend aan. Hij voelt zich onbegrepen, door de bevolking die vooral een 'nette' tuin wil en door de gemeente, die vindt dat zijn gedachtengoed met het huidige beheer redelijk wordt bewaakt. Veel liever ziet hij dat ambtenaren en wijkbewoners de handen uit de mouwen steken en meehelpen aan zijn oneindige bouwwerk. Er valt niets te bewaken of in stand te houden. Alsof de 'tuinen' af zouden zijn.

Siebe Homminga, buurtbewoner en tevens VVD-raadslid, heeft het tijdens een vergadering van het wijkplatform Heerenveen- Midden wel eens voorgesteld. ,,Der waard doe net op reageard. De minsken wolle blykber net.''

De buurt is er in het verleden veel te weinig bij betrokken, meent hij. Maar er is ook de ,,kultus om Le Roy hinne'' die hen volgens hem tegenhoudt. ,,It is en bliuwt in projekt fan Le Roy. En as it mei kultuer te krijen hat, binne minsken hast altiten passyf. Se komme om te sjen, net om te dwaan.''

Wethouder Jurrit Visser, verantwoordelijk voor het centrum, is redelijk tevreden over huidige beheer, maar ziet ook wel in dat Le Roy graag de omwonenden in zijn 'tuin' had gezien. ,,As ik de wykbewenners wer sjoch, sil ik dit ris op de agenda sette. Wy betrekke wol faker minsken by it leefber hâlden fan harren buert.''

Herstel van de tuinen, zoals D66'er Stuiver wenst, vinden burgemeester en wethouder ,,in strijd met de oorspronkelijke doelstelling van een eindeloze ontwikkeling in ruimte en tijd, zonder einddoel''. Dat de positieve naamsbekendheid teniet is gedaan, verwerpt het college ook. Het kaatst de bal terug naar D66, dat door het royale gebruik van woorden als 'verloedering' en 'desolate toestand' juist positieve publiciteit om zeep helpt.

Raadslid Homminga geeft zelf het goede voorbeeld door in zijn vrije tijd mee te helpen aan de bouw van de 'ecokathedraal' aan de Yntzenlaan in Mildam. Toen Le Roy zijn plannen voor de Europalaan en de President Kennedylaan ontvouwde, voorzag hij al wat het lot zou zijn. Daarom begon hij gelijkertijd in Mildam aan een vergelijkbaar project.

Op een privéterrein van ruim 2 hectare werkt hij gestaag aan zijn levensopdracht. Zoals in de middeleeuwen vele generaties bouwden aan hun godshuis, zo zullen na hem nog honderden, misschien wel duizenden werken aan de ecokathedraal.

Eigenhandig verwerkt Le Roy afgedankte straatklinkers, stoeptegels en trottoirbanden tot paden, muren en tempelachtige gebouwen. Meer dan veertienhonderd vrachtwagens vol heeft hij al door zijn handen gehad. Het resultaat doet denken aan de ruïnes van de Azteken en Inca's in Midden- en Zuid-Amerika.

Waar de bouwer ophoudt, daar gaat de natuur verder. Bijzondere plantensoorten krijgen tussen de stenen een kans. De kathedraal zal nooit af zijn, ja, misschien over duizend jaar. ,,De waarde de wisselwerking tussen tussen mens en natuur zal pas in 3000 beoordeeld kunnen worden.''

Met zijn schepping in Heerenveen heeft de oude meester niet veel meer. Hij heeft er al lang geleden afscheid van genomen. ,,Dit is een stukkie van mijn denken geweest, dat tot staan is gebracht.'' Beheerder Jeppe Dijkstra herinnert zich nog dat Le Roy zijn hoofd afwendde als hij over de Europalaan en de President Kennedylaan fietste. ,,Dy man siet rjocht ferkeard op syn fyts.''

Toch heeft Louis le Roy de moed niet helemaal opgegeven. Duizend jaar is een lange tijd en wie weet wat generaties na hem nog allemaal met de strook voor hebben. Hij troost zich met de gedachte dat zijn denkbeelden langer stand zullen houden dan die van de gemiddelde gemeente- ambtenaar. Want die blijft maar een paar jaar op zijn post zitten. ,,Ik heb daarom goede hoop voor het jaar 3000.''

Foto 1. Raadslid Siebe Homminga zoekt zijn weg in het eens zo revolutionaire groengebied. Hij slaagde er niet in zijn mede-wijkbewoners enthousiast te maken voor het opknappen van de wandelroutes. 2. Heerenveens ereburger Louis Le Roy heeft al afscheid genomen van zijn schepping aan de Europalaan en de President Kennedylaan. 3. In 1966 werd aan de Kennedylaan gewerkt aan de aanleg van de langgerekte natuurstrook. Een gestapeld muurtje scheidde de weg van het 13 meter brede modderbed.Foto's zijn nog niet beschikbaar.

1. LC Jan de Vries 2. LC Wietze Landman 3. LC